مدلهاي پرداخت الکترونيکي
مدلهاي مختلفي براي پرداختهاي الکترونيکي ايجاد شده اند که هر کدام ويژگيهاي مخصوص به خود را دارند ، اين مدلها عبارتند از :
الف ) کارت اعتباري ( Credit Card ) .
ب ) چک الکترونيکي ( Electronic Cheque ) .
ج ) پول الکترونيکي ( Electronic Money ) .
د ) ريز پرداختها ( Micro Payments )
الف ) کارت اعتباري :
مدل پرداخت با کارت اعتباري به ميزان زيادي در تجارت الکترونيک استفاده مي شود . در اين مدل ارتباط مستقيم بين پرداخت کننده ( مشتري ) و دريافت کننده ( فروشنده ) وجود ندارد . کارت اعتباري وسيله اي است که در مبادلات و معاملات روزمره جايگزين پول نقد گرديده و به دارنده آن امکان را مي دهد که با ارائه آن به مراکز خريد کالا يا خدمات طرف قرارداد و همچنين شعب بانکها يا دستگاههاي پرداخت اتوماتيک ، بازپرداخت وجوه و تسويه هزينه هاي مربوط به خريدهاي انجام شده را به بانک يا موسسات اعتباري محول يا به صورت نقدي پول دريافت دارند .
کارتهاي اعتباري از نظر تسويه مالي داراي انواع مختلفي از جمله کارت اعتباري ، کارت پول ، چک کارت ، کارت بدهکار ، کارت هزينه و کارت سپرده هستند و از نظر تکنولوژي مورد استفاده به دو نوع کلي کارت با نوار مغناطيسي و کارت با تراشه الکترونيکي تقسيم مي شوند که به طور خلاصه توضيح داده مي شوند :
کارت با نوار مغناطيسي
در اين مدل کارت ، اطلاعات مربوط به دارندگان کارت به صورت کدهاي ويژه در نوار مغناطيسي بر روي کارت جاي مي گيرند که به اين کار رمز گذاري مي گويند . هم اکنون موسسات بزرگ جهاني همچون Visa و Master Card اين نوع تکنولوژي را در کارتهاي اعتباري خود به کار مي برند .
کارت با تراشه الکترونيکي
در اين مدل کارت ، يک تراشه الکترونيکي بر روي کارت تعبيه شده است که بعضاً تا 100 برابر اطلاعات موجود بر روي کارتهاي مغناطيسي استاندارد را در خود جاي مي دهند . اين نوع کارتهاي اعتباري هوشمند به صورت يک بار مصرف ( Memory ) و قابل تمديد ( Reloadeble ) عرضه مي شوند که کارتهاي يک بار مصرف داراي مبلغ اعتباري مشخصي هستند که خريداران از آنها استفاده مي کنند و کارتهاي قابل تمديد از حافظه و اطلاعات بيشتري برخوردار بوده و درجه امنيت بالاتري دارند . رايجترين کارتهاي اعتباري با تراشه الکترونيکي ، کارتهاي تلفن هستند که معمولاً داراي اعتبار يک بار مصرف هستند . در حال حاضر کارتهاي اعتباري با عناوين گوناگون توسط بانکهاي مختلف صادر مي گردد که از معروفترين و معتبرترين اين کارتها ، با توجه به استقبال گسترده مشترکين مي توان به Master Card ، American Express ،Visa Amex اشاره کرد که در اين ميان کارتهاي Master Card و Visa از معتبرترين و مطرحترين کارتها در سطح بين المللي هستند .
ب ) چک الکترونيکي
در اين مدل پرداخت ارتباط مستقيم بين پرداخت کننده ( مشتري ) و دريافت کننده ( فروشنده 9 وجود دارد . پرداخت کننده يک سند پرداخت که همان چک الکترونيکي است را به دريافت کننده مي دهد . دريافت کننده اين سند را در بانک کارگزار خود به حساب مي گذارد . سپس بانک کارگزار دريافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با يکديگر تسويه حساب مي کنند و در نهايت پيامي از بانک کارگزار پرداخت کننده به وي مبني بر انجام پرداخت ، ارسال مي گردد . در اين مدل پرداخت ، مشتري قبل از خريد ، بايستي وجه مورد نظر را در حساب بانکي خود داشته باشد .
ج) پول الکترونيکي
در اين مدل که مدل پرداخت مستقيم مانند پول نيز ناميده مي شود ، ارتباط مستقيم بين پرداخت کننده ( مشتري ) و دريافت کننده ( فروشنده ) وجود دارد . پرداخت کننده ابتدا از يک بانک با دادن پول ، نشانه هاي رمز دار يا ژتون که نشان دهنده مقدار پول است دريافت مي کند . سپس اين نشانه ها را به دريافت کننده مي دهد . دريافت کننده اين نشانه را به بانک کارگزار خود و حبه حساب خود مي گذارد . در نهايت بانک کارگزار دريافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با هم تسويه حساب مي کننند . همچنين در اين مدل به دليل در برداشتن بسياري از ويژگيهاي پول نقد فيزيکي ، کمترين رد پا را از خرج کننده بر جاي مي گذارد .پول الکترونيکي بايستي ويژگيهاي زير را دارا باشد :
معين بودن مقدار پول .
عدم وجود رد پا از چگونگي خرج شدن .
عدم امکان کپي برداري .
داشتن حريم خصوصي .
امنيت .
قابليت انتقال .
قابليت خرد شدن .
د ) ريزپرداختها
ريزپرداختها يا پرداختهاي جزئي بخشي از پرداختهاي الکترونيکي هستند که در مبادلات مالي اينترنت انجام مي گيرد . از آنجا که حجم انتقالي پول در اين نوع پرداختها بسيار جزئي است به آنها ريز پرداخت يا پرداختهاي جزوي گفته مي شود . بسياري از کارشناسان مسائل مالي اينترنت و تجارت الکترونيکي ، اين نوع پرداختها را جزء پولهاي الکترونيکي مي دانند . اصولاً در داد و ستدهايي که از کارت اعتباري ، يا چک الکترونيکي و يا پولهاي الکترونيکي ( کيف پول الکترونيکي ) استفاده مي گردد ، واسطه مالي بين فروشنده و مشتري ( بانکها ) ، هزينه اي را به عنوان دستمزد بر مي دارند که اين مقدار بستگي به ميزان خريد و فروش و حجم معامله ندارد و در مورد پولهاي الکترونيکي نيز با توجه به الگوريتمهاي رمز نگاري با محاسبه زياد و نيازها به بانکهاي اطلاعاتي بزرگ ، معمولاً براي پرداختهاي کم و جزئي ، هيچکدام از اين روشها ، مقرون به صرفه نيستند ، لذا سيستمهايي به عنوان ريز پرداختها ايجاد شده اند که براي داد و ستد هاي با هزينه هاي خيلي کم طراحي گرديده اند .
کيف پول الکترونيکي يکي از انواع متداول ريز پرداختهاي جزئي مي باشد ، کيف پول الکترونيکي يک نرم افزار رمزگذاري است که دقيقاً مشابه يک کيف پول فيزيکي در حين انجام يک معامله در تجارت الکترونيکي عمل مي کند . همانطور که ما پولهاي کاغذي خود را در يک کيف پول در جيب خود نگهداري مي کنيم و در هنگام خريد ، پول لازم را از اين کيف پرداخت مي کنيم ، پولهاي الکترونيکي خود را نيز در يک کيف پول الکترونيکي در کامپيوتر خود نگهداري کرده و در هنگام انجام معامله در تجارت الکترونيک ، از اين کيف ، پول الکترونيکي براي فروشنده مي فرستيم .
